A poem in Vietnamese by Lê Vĩnh Tài
Translator: Nguyễn Thị Phương Trâm
Art: The TIME


[5th revision; 2019-2022]




you think the light will shut its doors

when someone



though you know 

it’s impossible for them to remember

as fire

couldn’t possibly self-immolate

yet so many

people are still burning?


the world

an opportunity still

for the displaced

the refugees



last night

the tomb of men

hid together

forever lay by each other

left their children

the women

they’ve once loved



who will



your lungs are full of dust

the waiting choking you

by a flame

yellow-blue remember?


the night cold

you stood watching

the haggard




a hollow moonlight 



the dark half-swallowed 

via the concord of those bullets

you forget



your family shot down

you witnessed their exploding chest

like ice cubes in a cup

on the window sill

still crying and




a sad ballad

rubbed out in self-immolation

no one dared 



an orb of forsaken fire

flaring once in a night

a pile of human ashes

nothing at all

nothing left

no one


to feel the heat


the people that have not burnt

forever alive

1,4 million people

forever and ever

the fear


death is no debt

nor the reason

to be afraid

in the passing decades 


believed it’s a lion

resounding roaring crying

a void

inside 1,4 million teardrops


as clouds

the evil deeds




the Himalayas




as you from the clouds departed

no one dare thought

to bind the hands of the living



the thunder dare not make you 

spies of burning flames


you alone remaining


bearing the wrath the curses

yet enlightened?


“   China charges the Dalai Lama with fraud on May 14th, after the head of the Tibet Buddhist leaders accuse China of training Tibetian women to apply poison to their hair or scarves so he can be exposed to the poison during a blessing…”



by the summit

your haggard arms

beholding a babe yet born

because the children born, have been set on fire




the dead people on their way to reincarnation

the missing people

the people searching

leaving footprints, hills

tree groves, in clouds

in the form of a person

in the form of a nation

at attention

could but look up at the sky





an emptiness enormous

requiring only your absent

in falling




Will we eat only to surpass hunger?


will we sleep just to dream?


will we be awake enough to open our mouths

and spit out the blood?


When, Tibet?


devoting nine lifetimes now to a religious life 

to shake your fist, why?

The Lama now a spectre

evidence of existence

when existing meant denial

the omnipotence of squirming larvae



days change from red to black

black to the colours of hair

in prayers, you knew Buddha had shed tears

to then disappeared

like Tibet

you’re still in the streets

in the camps, debating with the walls

resigning to being swallowed whole by the lord of demons



an ode

noting clearly the address

so it can’t be confiscated by customs for no reason

yet still it has been erased

sent to be shredded

into pulp


remnants of the vernacular

bread crumbs

the dove

a bewildering peace

a forsaken life mid-flight from Beijing


Tibet, perhaps

broken scatterings

in turn, fell apart?


without paper

upon your skin inscribe

letters squirming

grinding into dreams

as an electric saw grinds into tree trunks

cleared to build subways this morning

your body bleeding


perhaps the horse

now has to watch its footprints upon water?

the four-horse carriage sinking

into blankets of fog the early risers now have disappeared 

the late risers now forging ahead

with the exhaustion of digging hooves

when an ode like a nation





you are the ode

searching for its name



with all our might allow the return of the ode to its origin

skin alive be it




your highlands sprays of white foam like a vow

noted upon all levels of the sky

raining tears

without reason, you’re imprisoned

the clouds lost its light

sunlight upon hollow eyes

the reverend 

one by one

on their knees



were you cold as the ode fell

from the summit

in the rain, when you’re touching it

wind touching rain

rain touching the tears

of those imprisoned

touching each other


touching resentment 


the tears 

one part water and ninety-nine part resentment

aching spitting bile

thunderous thus

the silent flapping

of butterflies


with all our might allow the return of the ode to its origin

its body arching a crouching tiger

soon cleanse by arrows

from all angles

even though you hate the smell

the meat roasting



you’re drifting upon a red wave

colouring your nation

they want you dead in the chaos

in the sound of falling




but your borough is by the summit

the Himalaya is full of light


not just an ode


you’ve left behind the muse

ingratiating prostitutes

acting as courtesan

stripping upon letters to survive





your ode the gentle nights

fragile fronds dusty soil

misty breaths

quiet steps

eyes shutting

never retreating


now nothing belongs to thee

they have taken everything

including the blessed rocks

in the monastery


but hidden in the dark of night

your nation the moon

a marked once on the map

had once an emperor

a palace once, more opulent than an ode

masked beggars holding silver bowls

singing day long


you had to leave your country

Tibet, yet your face still as clouds

your age grey pebbles




your destiny 

forever there resides


your fight non-existent

in dreams of exile

But does exile mean non-existence?

but does it?

forget it…


still are the flames

young lamas at the foot of the mountain

Tibet at the moment “has no prisoners” 

only the people

and a prison, a sombre hell


children dying at every turn of event

– non-existent

reverends slaughtered under soft blades

– non-existent

temples perishing encase in grey rocky hellholes

– non-existent

corpses still wrapped in red flags

– non-existent

lamas growing their hair in hiding

– non-existent

the North and the South already gone

the East and the West no more

the opulence

yours, now scattering little children

in the mud…



are you too young or too old?

are you inhaling or exhaling

as smoke, where they discard their cigarette butt

as uncountable blood and bone, the piles of ashes



they want you to trek from mountain to field 

the East Sea how far

How many knots?


we together wept:

a ten thousand miles march

China oh China

How many have fallen

from the summit


their life?



a ferocious wind at the border

the decades, free in the wind was your flag

in intimate games with emperors

and the idea of existing

in death, you are victorious

your history: – non-existent

the negotiations

on an exploding aeroplane



a homeland

the image of an ancient blade

your prosperity and failures

– non-existent

you’re searching for souls

in 1,4 million strangers

– non-existent

hence love is non-existent

I love you

they shouted: proudly

you who

you too

who resents the smell of incense



you’re not Guangdong or Guangxi


your courage in your fist


within your heart


in the member and the womb

the heat



How long must you wait?

When will the flame


into your



“Reverend Tsering Gyal, 20 years old, self-immolated on Monday, November 11th at Guolou, an area where many Tibetian reside in the province of Qinghai, North-West China  


The police put out the fire and brought the reverend Gyal to the hospital, and people do not know the current state of this person  “



by injustice died a needless death

barely escaping with bloodshot eyes

empty stomachs


drawn from your face

the sheep

innocent wildflowers


into the soil

behind a cunning ballad 

an alien shepherd


drowning in strangers

Where did they come from?

without amnesty:

the virtue of a song;

the tattered clothes

upon your body

thinner and paler than before the sunrise


did you not hear the gunfire 

the quiet of each new dawn

decades long ago


they brought with them death

they arrived

as dragonflies

yearning to swim

upon belly buttons


as senselessness

invaded your homeland

the grass green still upon the green rocky paths

red blood seeped still into the red earth

monasteries full of strangers

in your hands a pile of letters

a pile of words

synonymous with an ode about life

a slight antonym for the cold

an illusion of faith



were your ashes


oh god

your cloak for the ode is made of paper

Dear god…


there’s no one left for the amnesty of sadness

in your song

no one left for the amnesty for the clothes

on your back

as stated

thinner and paler than dawn


no one left for the amnesty

the erected stage

by the monastery

the strangers danced

the emperor and his red flag

all over the place the red lamps

up high 



you know

the lamps should only be lit for the dead

since you must survive


in the end

even the wildflowers left in the middle of the night

your dimples

they used as a ruse to escape

away from the eyes of strangers

destroyers not creators

sticking their heads high gawking

air bases out of nowhere on the summit

army bases out of nowhere in the fields

thousands of strangers spilling into the monastery

thousands of  strangers out of nowhere

behind aeroplanes’ doors

not clouds

not the tips of blades of grass

they dropped down in military parachutes

like once upon a time at night

you took to the sky with the white birds

in songs, the one you sing still upon the sound silent sunset


not it

not it

hence you


oh dear god



stare at the actors adorning the emperor’s crown


the smell of apple blossoms in the rain


in sheer clothes steeped in sweat



your sleeves beneath the cold moon

watch Tibet swaying

like sunlight through curtains

the Sun behind the darkness

a smile behind deceit

sins behind sins




you knew

all shall burn together with the paper lamps

when you dare escaped the stage

timidly you took the small mirror

pointing them at the faces of the foreigners

their lewdness

exchanging green clothes

for red

a nefarious disguise

in traces of deceit

the makeup of

the devil


you’re waiting

to bring back the flintstones

to rebuild a stage upon a sea of clouds

if a plane 

took flight

in military clothes

out of this glorious colourful world


still may reside on a straight path

on your naked body

stripping off all the layers of disguise


the sadness

the dreams of flying    





in the poets, the artists


consistently you 





you are in anguish shaking

while they’re quietly hiding


you’re aware

the artist doesn’t want to be awaken

to sadness, they’re afraid to display 

sleep laboured, deep

in the appearance of self-proclaimed gods

grinding their teeth

making a living 

lips clamped shut


the poem

maybe a person

a poet

or possibly a bird

a butterfly


it flies

with dark black wings

one wing in the dark

one wing in oblivion

unlike the seeds you’ve sown

yet bloomed

but your hope was always free

even when they deliberately upon thee

sow evil   


the artists blind with greed

walking on clouds

weaving through the canopies

like bats

causing the leaves

to wither


you’re aware of

the encouragement through the vernacular 

thus was no more


you’re aware of 

the artists hiding silent in damp bunkers(in the ground)

as the Sun sets behind the mountains

the only thing they dare to do was bow

their heads

appeared only

to search for food

then disappears, so no one hears

not a trace there



dare not pull you from your sleepwalk

for their state assembly?



pretend to hold a torch in their hand

while you’ve lit up the faces of wolves

falling off mountain cliffs and crevices in fright

breaking their faces

or were they just still excited

as the poem dare not speak

a word?


into the night, when you’re sleepless

the bats flee

the spiteful stare of strangers

glaring like bats

upside down




How may it bring happiness?

yet blood may bring shame

while you’re full of joy

like the disappearing moon

as the clouds swallowed it


the truth

not a jade rabbit


ugly strangers

like bats

missed life as a rat reincarnated in falling dusk

while they pretend to pass your old home

an attic wrapped in cowhide

the rising smoke

the tired dirt walls

through the narrow doorway

watched your children play

more carefree than the bats hey

hovering above your head


your “heart sutra” 

as the hunger strikes

like the Sun

you’re chuckling

but dying inside


dusk poured shadow in the alleys

narrowed, as the bats dredge a layer of opulence

flapped their wings hovered outside the paint peeling doors

fortune tellers

palavering, quietly

an eerie grim tale about bats


their congenital illness from oblivion


murderous ease


oh, Tibet

when by the summit be

the peaceful sanctuary for your retreat?



Will your gods return?

please all you artists please stop breathing in and out 

here high up, the oxygen is thin

please stop dropping your gobs like fish yawning

dogs yapping


by the stairs waiting


you don’t have faith in a sky full of thin air

red bloody water

pouring all over you wetting the entire noon

raining the entire afternoon

dreary the night


they shall never warm your heart

in the cold nights

but they will still find a way to commit you

continue to exploit you

blatantly legs wide open

the miserable two-lined poems

oh dear god…


“In a monastery in Tibet at 3150m above sea level, a new form of education is introduced  The Chinese authorities call it “Patriotic education”, but to the monks, it’s a severe form of repression ”


oh why Tibet

surrounded by

money, prisons

compassionless, sins…

will you have the strength to erase

the blinding fog?


light losing its strength

through the trees, foliage

like human forms


as though making up for the glances

hidden in the fields

vast openness without

an escape?


you open any book

it seemed nearly the entire vernacular was with thee ran:

the verbs ran

the nouns ignited

the adjectives in self-immolation

only the ad-verb were delusional, encouraging

and a pronoun of strangers yelled: rebellion


the artists you’ve never liked

clingy climbers, hanging on

as  you squint your eyes 

tried to remember them


keep dreaming

so even when you make a grammatical error

every time they challenged the law

with their dropped jaw

inviting the flies


like once in the poem you cried

why are the foot of the candle stand made of gold

a candle flame burning for the last thirteen centuries

why would anyone want to distinguish it

Dear god…


beneath this light

humanity and all the idols of the various gods

once did lean into the replies

the voices in hymns

the power of the sound

the shattering of glass may still possess this mysterious power


your broken glass

the pure crystal eye of humanity

insightful in all realms

your subconsciousness

forever be the past

forever be the future…






you’re a boat

in the rain

How could you not suspect the cold?


you couldn’t grasp

Why you’re content

while Beijing was a mess?


frangipani petals fall still upon the monastery yards

all the way to Trường Sa

the bells resounding 


far into the distance…


sometimes you lose your composure

a spider



heaven and earth

Buddha and you

are one


but the awaken strangers all of a sudden

took over your dream

the lawless road from Yangzhou 

to Xinjiang Tibet

strangers with the knowledge of a very “romantic” history

like a bullet


a red barrel

inside their heart


you’re wondering

how could the strangers ignore

their lake in The Forbidden City

scraping and searching for a deep sea

in other places 

while you’re overwhelmed

with tears…


oy, you’re all bright smiles please shut your eyes

since the cat wants to turn 

into a tiger

the ostentation

the fresh blood



your boat does not want to perish in its youth, a spectre


as nightfall

upon the canopies

into spectres

still holding a breath

kind, you’re not afraid

you aware

bullets couldn’t change into waves

a sea is a peaceful place

when the sea sleeps late

into the night


by the doorway…


you know

Beijing is worthy of endearment

accept for the hovering disappointment

above millions and millions of those destitute

million and millions of brooding lives

flickering lights in the wind


you say, if you’re a tiger

why won’t you look for a jungle

a worthy opponent 

humanity could then welcome the spring?

why crawl into the clouds

all the way up the mountains pretending

to be the wind?


you’ve pondered about: the sea, the boat and the clouds the shape of a dog

in waves sometimes full of seasickness

since tonight

your boat there in the rain

history is nothing but a remembrance

definitively dead


you know, though ridiculous

you know it will be cold once more…

not just the strangers

the threatening guns and knives

the tanks spitting fire

and the paid poets

shall come, in rhythms singing

turning pools of blood into colourful flowers

burning hues of reds



like your capillaries…


they continued to circulate the subject of history

with the counterfeit

in your pockets 

in patches

oh dear god…





you’re firm in the saddle

your happiness

ached missing even joy

you shan’t simply fulfil

the long chain of absent




not exactly gone

the storm

a past life


you shall be

more than mystical

more than the cypress

you shan’t possibly be

asleep forever; never to wake up?


you shall

once more be the cypress of the Northern highlands

the prayer the parable

you’re illuminated by the five mystical hues of light

better to die inside the walls of the monastery

staring at the strangers on patches of grass

under the oil lamps

the blinding smoke

listening to the voices of deceit

as you self-immolate



once again

shan’t wait for reincarnation

the living Buddhas

How much of your past life?

how much wind

inside a heart were already dead


you’re the coveted diamonds

the sparkle in the smiles and the tears

the freshness in flowers after it has withered

you’re separated after marriage

after consummation you’ve ached

joy have caused you to

break out in tears?


through in this dreadful life

the despicable

the deceitful greedy poets

the glutton lustful strangers

the arrogant filthy stubbles drooling shrimp sauce and dog meat 

attached themselves to the rich dreamed of becoming human

a kick or a blow

to the sternum

only make you laugh

gives you slight



you move on in the end 

composed poetry, recall the folklore

captured photographs with old cameras

sang with strung tunes

drawn in watercolours




you’ve returned

on horseback arrows flying

in meditation


you’ve returned

painting and praying at every set back on the road

not long ago

university students like you

ran, the tanks and the mechanical people

How could you possibly escape into the clouds in time?


pass the storm

together with many

searched for your lover your friends

your mastiff no longer afraid

you’re on a flight

at night, in the clouds

you’re drifting amongst the stars

until when, Tibet?


your fingers

have flipped over endless pages of prayers

forgetting the thousands of miles in flight

your sleeves are the clouds

in the sky

black shall turn into sound blues

as all shall lay with you


inhaling more oxygen

your cheeks shall be rosy with tiny broken capillaries   


you believed, the children of your flesh and blood

shall grow up, make love, get married

shall close up the missing gap of the past

the future of history

like the sound of temple bells

farewells, at dusk

the marking of a diminished day

the moment you escaped death

in a battle with the King of Demons



never knowing fear

you’ve proclaimed: – everyone

must love each other

must make love 


embrace the pain…






in view of the strangers

tripping over the sunset

their country in October

there, barely in a smile and it’s dark


the strangers hovering outside your door

weeping willows

by the windows

held back their tears

glared at the superior soldiers in the alley

facing the day lost

a bat that could no longer hold on 



you’re alone tonight

you can’t feel the rain, you’re aware

once more it shall be an icy sky


when all ends

the songs shall return

you knew the sunset

the colour of blood, it’s not



as you hang your portrait high in the mountains

your residence

snow galvanised with dust

an inspire Vajrayana dictum

mixed in intentions

your universe

the convergent of all the circles

even when it has been shot

the seven colour motifs 

has been shot


where the light

turned yellow in the South and red in the North

the hundreds of times the Sun shined on you

abandoned half baked

dreams(you had to)


you’re aware

shadows shall

always search for its owner

in the night

without thought


when you’re sleepy

amidst a summer sail

the cicadas, ants

died with hunger died from the cold

you lived on

furtively composing poetry

since you detest the smell of fat

and the smell of ribs

burning, without a grill


the charring odour

born from the chest of a straight and narrow ideology

in sombre uniforms

in prison camps


Oh when, Tibet?


the strangers

strangling the monks restraining the spirit

splitting open the flesh of women

the flesh born for longing and desire

now battered with bite marks


she’s singing

a battle anthem


from the hem of the kasaya drenched in blood


a song that of a fish

on a chopping board

as they relentlessly hoard


their cleaver


the song, she

and the fish both frazzled, not knowing how to begin

the silence of breaths via both gills severed  



you won’t participate

in this game of gills

since you need your yawn


instead of opening your mouth

you stare at the strands of moss

holding on till you’re blue

the hues of choking

and just like that

the songs you will sing

Who would dare sing?


that’s an image of a river

pouring into a waterfall

an image of the Lotus


or an image of the Sun

shining outside

not shining inside

not shining here nor over there

you had to continue to swim

two gills two hands


paddles rowing soundlessly



two docile fish eyes 

stared at faces of strangers

looking for someone to blame

a way to shame

they turned to darkness

the shadows, as picky as death

thought it was the end

of reincarnation…


the wheel

turning sin

not an ode for their metaphors

as are those born to explain life

according to them

and that’s it   


like when the fish had a sore throat

an unclear cough

the metaphor in the ode turns into an arrow

impaling the throat

the heartache

took to the sky


you can be as tattered as you like

a song


your thirst


gosh, country oh country…





when shall your eyes 

be like the leaves?


in view of the sky

a mysterious pain no one knows what to do with

a mysterious pain never borned by outsiders

by you, Buddha came back

to life


but tonight

in this desolation

from Qinghai

into you, the strangers crawled

slithered like snakes up an iron path

stroke the clouds


your chin raised

in view of the sky

even silenced were the stars

like frail dragonfly-wings starting horses

ran from the recoiled snakes

coils of steel


the magnificence of stars

like your footsteps in the millions

stepped on the strangers

the strange blood and steely hearts

latched onto the altar of your forefathers

your legend


Gosh, country oh country…


you’ve turned into a child

at the Jokhang Temple

threw away the flame

you had to self-immolate

to love

to no longer be afraid

Oh god


you stand 


a mountain imposing

into the clouds biting

two arms two wings



from the mountain

cloak in a cape of loneliness

waiting for an ivory card with your name

pulled out from a pocket

thrown in a perplexing journey

flew out of this world


you detest what you’ve not worked for

the senseless money

a kind of affection


to those who only knew 

how to kill you


hence you couldn’t return

to a home in darkness

an address of death




shall return

at a sacrificial moment

composed in an ode

not knowing the incredible cost of building a boat

in smithereens sinking now

into the sea

into the deep…


endurance was at its end

but evil is excessive when?

Who has dared cross the border?

the plane carrying you had exploded, fell

into the ears of strangers

seemingly secretive

but in truth were deaf

can’t hear your voice or the gods







watched the strangers

both hands holding guns in theatrics

slipped from their hands the dynasties

much like the clouds

they flew


away from the mountain


When shall there be a return

on your sacrifice?

shall make the Sun

an enlightened flame 

into clouds burning


so China

not just a dragon

partly human

take to the sky

by you

and the gods




When shall tears

be your love?





upon the mountain

the monastery’s yards again swept


the leaves fallen in tears

the lonely sunset wept

watched the strangers


now old and silent


plotted for the sea



you’re the mountain, breath of fire

the wind and rain

burned and wept with longing


though the sea isn’t your home

the loneliness locked up

you searched still for the flame

a matchstick in three strikes before it ignites

lit even the spirit

you’re aware of

the swift’s nest

dangling cliffside, nature endangered 

as they climb over the scaffold

crawled in

knives scrapping


the swift hovered by the cliffside

wept as the strangers

only knew how to flip nests drop eggs

the lustful




heading for the sea, knew the strangers 

were the cause of the waves

into death pounded

sound like a sinking vow

hinted of the by gone days

coral reefs like the buried spikes

The history of Bạch Đằng


the strangers

with barely any feathers but wants to fly

hid behind the tides crawled up the sand

turtles, not laying eggs

the daggers

the battleships


you knew in the end

the strangers shall fall into the abyss 

like the swift chicks thrown from their nest 





hence you continued to compose poetry

since the ode, like the sea is fearless

since salt is as salty as blood

since the vernacular is the brows of warriors



the cold demeanour of snow caps


left in a glance in the flames of your making

never distinguishing

composed your ode

light from mountain to sea piercing

the vernacular never retreating



you’re the gentle swifts

hence the vernacular of the ode couldn’t be silenced

even when you’re injured

in flames falling exploded

by the bombs 

the sky lowered


the birds

shall fly, in its beak the grass seeds

in each morning

your smiles

as brilliant as the angel’s halo

responsible for holding up the waves

like clockwork

knew how long it would take to reach the stars 

like lovers

counting each minutes

steeped in the scent of love


the world of the birds

a horizon

where people would be side by side with the gods

where people would intently listened to the flapping of wings

hovered between heaven and earth

where people would dream of moonlight

lighting cavalcades


the peace


When, Tibet?





when will the rice bloom

and you’re no longer on hunger-strike?


when will the famine fall

and you shall take to the sky

as Buddha?



as you wept how could you love

as tattered flesh would

entertained laughter


but your smiles never lacking

lacking was your freedom

never lacking was the truth

the truth isn’t an ode in a dragon dance

you despise the howling act of romance


allow winter to wait for summer

gone were your anxiety

the strangers wanted you to be tired

in a game of deceit


they conjured the ghost

dangled them from the rafters

every night

the charlatans bartered with the gods


on their knees 

crawled up the altar


they wanted to audit reincarnations

sought out those second in charge

in congress

negotiations between the police and the acting emperor

talks with the lord of demons

not with the gods far away on the side of the mountain

compassion within the rolling rocks, the wind

the flying fish the fish swimming

in each lifetime in passing


the stranger’s sickle

the strokes of their hammer

are wedges in the window sill of your home

caused the mountain eagle to take flight, headed for the sky

a resolution broke out in October

a draft broke out in spectres

a portrait broke out the dark

you’re broken with guilt


oh you

you knew the ode

a window opened to the world

you had to settle for darkness

since light from the red beast

arrived, after it pretended 

to have left



you shall never die

since in exile, you’re standing



not sink into tears 



like clouds, you flew, looked down

at the despair and evil

the monk acting as police

the wind acting around deceit

the hill acting as the rats’ nest


the institution turned into a battlefield

not nirvana, you knew

a day full of red will turn black

in your hands was your hunger

returned, to view the ode on the screen

waited for a swing of the hammer

on someone’s head

with reason and no reason at all

not from the emperor

but from the one self-proclaimed


your hands searched for the ode

to the last minute

just before exile

Tibet, you’re searching still for



Mao you thought were feathers

your countenance innocent

agin power


gosh, Tibet

you’ve spared your anger

your face froze

in a cold smile


your country in snow, when there’s no sunlight

no hoof prints

on the road

the alleys be a Chang’an red


your soul drilled in as deep 

as an oil well

so as the strangers venture through

sightless they shall be won’t see


like my people once starved to death

slaughtered by machetes

thrown into rivers, shoved into ashes

in “revolutions”, in “eruptions”

as the poets on the stage lowered their heads received awards

the ode stood alone

surrounded by strangers

sank in the welcome of the grim reaper

in an descension towards death


my people are right by the ocean

not a thousand metres up the mountain

thought it was far

thought it was settled

time and again died to then live

heard Lu Xun asked:

– China oh China

you’re cannibalising, still?



What can we do?

welcome again an exile

watch people starve to death

by the gallivanting vagrant

acting poets?


in the end, we have still

both our hands opened(palms up)

our heartstrings connected

to Buddha


we’re aware that

when the strangers are baffled

unable to keep up the act of decency 

unable to drag the farmers out

to cover for them

they turned evil, oh dear god…



you can but die when humanity can no longer hear the screams

you can but die when humanity sided with the enemy fought their friends

humanity couldn’t just sit

and watch

the evil lords swing their sickles and hammers

to then impersonate the people?


China couldn’t possibly

ignore their hunger

their darkness

the broken wings of their people

risked the flights 

across humanity

forcing all to witness the drama

roles enacted only by servicemen?


China couldn’t possibly

in laboured dreams

in souls laden scars

in the innocent deaths of their people

use the grim reaper as an act?


if we were to count the tears

what can China do

their people were starving

cut opened for organs

gosh, not just Tibet

oh dear god…


couldn’t the blood of its nation be enough

needing more blood from other nations

stir-fried into a feast

to feed their ignorant leaders

the nightly orgies

the barbaric



they continued to blame you for “insurrection”

but you’re the liberation

so the gods may escape from demons

so anguish may bow to happiness

so tears may look up and smile with joy

so evil deeds are forever cursed

in a home Void of thoughts

so flowers and leaves may freely rustle

so poets by each thread embroider

the vernacular

into an ode

so history may not be mere curses

not destroyed by smoke or the wind

the shape of a mushroom

heaven crumbling in the annihilation



you’re a tower of smoke

fragile and fleeting

you have became the eye of the gods

looked into the eight realms

pointed out the demon king

you are what is left

of humanity

In the end   



https://www lamayeshe com/article/heart-sutra


https://www tibettravel org/tibetan-buddhism/meanings-of-colors-in-tibet html


https://savetibet org/tibetans-in-mourning-as-chinese-new-year-begins/




thay lời tựa

bạn nghĩ rằng ánh sáng sẽ đóng cửa
khi một người nào đó 

mặc dù bạn biết
người ta không thể nhớ
cũng như lửa 

không thể tự thiêu

sao nhiều người 

vẫn cháy?

thế giới
có còn cơ hội
cho những người ly hương

và tỵ nạn

đêm qua

ngôi mộ của những người đàn ông

cùng đi trốn với nhau
mãi mãi nằm bên nhau

bỏ lại những đứa con và

người đàn bà
họ từng yêu



ai sẽ đến

phổi của bạn đầy bụi
bạn chờ đợi nghẹt thở
ở ngọn lửa

vàng xanh và nhớ?

đêm tối lạnh
bạn đứng xem
những mặt người 
xơ xác
những xác người
xác xơ

như bóng trăng bị rỗng

bóng tối bị nuốt chửng bởi
sự đồng ý của những viên đạn

bạn quên

những người thân yêu bị bắn
bạn thấy lồng ngực họ bị vỡ 
như những viên đá lạnh, trong cái cốc
trên bậu cửa sổ
vẫn đang khóc và


khúc bi ca

bị xóa nhòa trong những vụ tự thiêu

không ai dám


quả cầu lửa cô độc

từng lóe lên trong đêm 

đám tro xương người

không có gì 

không có gì còn lại

cũng không ai


thấy nóng


những người không bị đốt cháy

sống mãi

thành 1,4 tỷ người

đời đời

biết sợ


chết, không phải món nợ

cũng không phải là lý do

để hoảng sợ

nên mấy mươi năm trôi qua

Tây Tạng

vẫn nghĩ mình là sư tử

gầm vang cho sự khóc ròng

trống rỗng

trong 1,4 tỷ giọt nước mắt


như mây

tội ác

đã dày

như cao

hơn dãy



Tây Tạng

khi người chạy trốn khỏi đám mây 

tưởng không ai dám trói tay 

đức Phật


tưởng sấm sét không dám bắt người làm con tin

cho lửa

người duy nhất còn lại

chưa bị đốt cháy 

đang chịu nguyền rủa 

tại sao chưa chịu giác ngộ?

“… Trung Quốc lên án Đạt Lai Lạt Ma là dối trá hôm 145, sau khi nhà lãnh đạo tinh thần của Phật giáo Tây Tạng tố giác các đặc vụ Trung Quốc đã huấn luyện những phụ nữ Tây Tạng bôi chất độc lên tóc hoặc khăn choàng của họ để ông sờ phải khi ban phúc lành…”


Tây Tạng

tít trên đỉnh núi 

hai cánh tay người xương xẩu 

ôm một hài nhi chưa sinh ra

vì những bé sinh ra đã bị đốt

hay thiêu


những người chết trên đường luân hồi

những người mất tích 

những người tìm kiếm

để lại những dấu chân, những ngọn đồi

những bụi cây, trong áng mây

trong hình dạng của một con người

trong hình dạng của một đất nước 

chỉ còn ngước

lên trời

lặng im hít 


tự do

khoảng trống rộng lớn 

nhưng chỉ cần sự vắng mặt của người

là nước mắt 


bao giờ 

chúng ta ăn chỉ để vượt qua cơn đói?

bao giờ 

chúng ta ngủ chỉ để ước mơ?

bao giờ 

chúng ta tỉnh táo để mở miệng ra 

và nhổ ngụm máu trong miệng?

bao giờ, Tây Tạng?

những người chín kiếp tu hành nhưng giờ đành

lúc lắc hai nắm đấm

lạt-ma thành bóng ma

để chứng minh sự tồn tại 

dù tồn tại là để từ chối

sự toàn năng của đám loăng quăng 

và muỗi 

ngày thay đổi từ màu đỏ sang đen

từ màu đen sang màu tóc

khi tụng niệm người biết Phật cũng khóc

ròng, và biến mất

nhưng Tây Tạng

người vẫn hiên ngang 

ở lại trong trại, tranh luận với các bức tường 

và chấp nhận bị nuốt bởi quỷ vương

Tây Tạng

người chính là bài thơ 

đã ghi rõ địa chỉ người nhận 

để bưu phẩm không bị tịch thu vô cớ

nhưng nó vẫn bị xóa 

và đưa vào máy nghiền 

thành bột giấy 

chỉ còn mảnh ngôn từ

như những vụn bánh mì

chú chim câu 

hòa bình ngơ ngác

chuyến bay mất xác từ Bắc Kinh 

Tây Tạng, không lẽ

người chỉ còn những mảnh vỡ

lần lượt, tan rã?

không còn giấy

nên người đành viết lên chính cơ thể của mình

ngoằn ngoèo những con chữ

cứa vào giấc mơ 

như cưa máy cứa vào thân cây

giải tỏa làm ga điện ngầm sáng nay

làm thân người chảy máu

chẳng lẽ con ngựa 

giờ phải nhìn vào dấu chân của mình trên mặt nước?

cỗ xe tứ mã đã chìm

những người dậy sớm đã biến mất vào màn sương 

những người ngủ muộn cố gắng sải bước 

với sự mệt mỏi của vó ngựa

khi một bài thơ như một quốc gia 

vẫn chưa thể ra 


Tây Tạng

người là bài thơ

tìm kiếm tên gọi 

chúng ta

hãy cố hết sức để bài thơ quay lại nơi nó sinh ra

dù có bị lột da 

mổ bụng

Tây Tạng

thảo nguyên của người tung bọt trắng như lời nguyền 

được viết lên các tầng trời

mưa như nước mắt

khi người vô cớ bị bắt

giam, đám mây cũng tắt

nắng trên đôi mắt trống rỗng

của các nhà sư

từ từ

khụy xuống

Tây Tạng

người có lạnh khi bài thơ rơi 

từ đỉnh núi

trời mưa, khi người chạm vào nó

gió chạm vào mưa

mưa chạm vào nước mắt

những người bị bắt

chạm vào nhau

nỗi đau

chạm vào phẫn uất

nước mắt

một phần nước và chín mươi chín phần phẫn uất

cơn đau vỡ mật

ngay cả những con bướm 

tiếng cánh vẫy cũng im lặng

như tiếng sấm

chúng ta cố hết sức để bài thơ quay lại nơi nó sinh ra 

cơ thể nó uốn lượn như con hổ

sớm được rửa sạch bằng các mũi tên 

được bắn từ mọi hướng

dù người ghét mùi

thịt nướng

Tây Tạng

người bấp bênh trên làn sóng màu đỏ

nhuộm lên đất nước của người

người ta muốn người chết trong hỗn loạn

cùng tiếng rơi

của binh đao

loảng xoảng

nhưng thành phố của người tít trên đỉnh núi

himalaya nên tha hồ ánh sáng 

không chỉ bài thơ

Tây Tạng 

người bỏ lại đằng sau những nàng thơ 

õng ẹo như ả điếm 

vẫn giả danh kiều nữ

khỏa thân kiếm ăn trên con chữ



Tây Tạng

bài thơ của người là những đêm tinh tế 

bụi cây lá mỏng 

thở sương mù 

chân tu

mắt nhắm

không lùi

mọi thứ bây giờ không còn thuộc về người

người ta đã giành lấy

cả những viên đá thiêng liêng

từ tu viện

nhưng ẩn đằng sau khuôn mặt của bóng đêm

đất nước của người như mặt trăng

đã từng đánh dấu trên bản đồ 

đã từng có vua

hoàng cung đã từng lộng lẫy hơn bài thơ

những hành khất đeo mặt nạ với bát ăn bằng bạc

suốt ngày ca hát

dù phải rời khỏi đất nước 

Tây Tạng, gương mặt người vẫn như đám mây

tuổi người như đá xám 

như khoảng trống

như mênh mông 

như cỏ

số phận của người

mãi mãi còn ở đó

chiến trường của người không tồn tại

trong giấc mơ lưu vong

nhưng chẳng lẽ lưu vong là không tồn tại?

nhưng chẳng lẽ?

mà thôi…

vẫn còn ánh lửa

của những lạt-ma trẻ dưới chân núi 

Tây Tạng bây giờ “không có tù nhân” 

chỉ có nhân dân

và nhà tù, âm u địa ngục 

trẻ em đã chết trong những cuộc chuyển dạ

– không tồn tại

nhà sư đã chết dưới những lưỡi dao mềm 

– không tồn tại

các ngôi chùa đã chết trong nhà ngục đá xám

– không tồn tại

ngay cả những xác chết vẫn bọc trong lá cờ đỏ 

– không tồn tại 

những lạt-ma giả dạng tóc dài

– không tồn tại

phía bắc và phía nam đã mất 

phía đông và phía tây không còn

những vàng son

của người, thành đứa trẻ lon ton

quanh cát bụi…

Tây Tạng

người còn quá trẻ hay đã quá già?

người vẫn hít vào và thở ra 

như khói, nơi nào người ta vẫn đổ gạt tàn thuốc lá

như đống tro xương của hàng vạn cốt người

sau khi tự thiêu

người ta muốn người đi bộ từ núi xuống cánh đồng

còn cách Biển Đông

bao nhiêu hải lý? 

chúng ta đã cùng nhau khóc:

cuộc hành quân vạn dặm

Trung Hoa ôi Trung Hoa

bao nhiêu người đã rơi 

từ núi cao



Tây Tạng

ngọn gió giận dữ ở biên giới

mấy mươi năm trước người quấn lá cờ trong gió

trong một trò chơi rên xiết với mấy ông vua 

và những điều tưởng là tồn tại

cái chết, người ngỡ sẽ vinh quang

lịch sử của người: – không tồn tại

những cuộc đàm phán

trên một chiếc máy bay bị nổ

và rơi…

quê hương

giống như một lưỡi dao lãng quên

những thành tựu và những sai lầm của người

– không tồn tại

người tìm lại những linh hồn 

trong 1,4 tỷ con người lạ

– không tồn tại 

nên tình yêu cũng không còn tồn tại

ngộ ái nị

người la: oai oái

nghe ai ái

xa ngái

ai oán mùi trầm hương

không tồn tại

dù người không phải Quảng Đông và Quảng Tây

không tồn tại

dù người nắm chặt sự dũng cảm trong tay 

và ngay 

trong trái tim 


trong dương vật và tử cung

nóng bỏng

Tây Tạng

người phải chờ đến bao giờ nữa?

đến bao giờ ngọn lửa

tự thiêu

thành tình yêu

của người?

“nhà sư Tsering Gyal, 20 tuổi, đã tự thiêu hôm thứ Hai 11/11 tại Goulou, khu vực có nhiều người Tây Tạng sinh sống ở tỉnh Thanh Hải tại miền Tây Bắc Trung Quốc

Cảnh sát đã dập tắt lửa và đưa nhà sư Gyal tới bệnh viện và người ta không biết rõ tình trạng hiện nay của người này”


Tây Tạng

người chết oan khi người không phải chết

chỉ kịp đi qua cùng vệt máu trên mắt 

với bụng đói 

vẽ từng gương mặt người 

như con cừu

ngây ngô hoa dại 

cũng phải 

chịu chôn vùi 

sau bài hát của người lạ chăn cừu

tinh quái

lũ lụt từ những người lạ

bọn họ đến từ đâu?

những kẻ không biết cách tha thứ 

cho sự tinh tế của bài hát 

cho những bộ quần áo rách nát

trên cơ thể của người

còn gầy và xanh hơn cả bình minh

người có kịp nghe tiếng súng nổ 

yên tĩnh mỗi sớm mai tinh khiết 

của mấy mươi năm trước

những người mang theo cái chết 

bọn họ đến

như những con chuồn chuồn

thích tập bơi

trên rốn

như những vô lý

đầy ra trên quê hương người

nhưng cỏ vẫn xanh trên con đường đá xanh 

máu đỏ vẫn pha trộn vào đất đỏ

những tu viện ngập tràn người lạ

trên hai bàn tay người một đống ký tự

một đống từ ngữ

đồng nghĩa cho bài thơ một sự sống còn

trái nghĩa nhẹ nhàng cho cái lạnh 

của ảo ảnh đức tin

bị đốt 

như tro cốt

của người 

ơi người

quần áo của bài thơ chỉ làm bằng giấy

trời ơi…

không còn ai tha thứ cho nỗi buồn 

trong bài hát của người

không còn ai tha thứ cho bộ quần áo

trên cơ thể của người

đã nói rồi

gầy và xanh còn hơn cả bình minh

không còn ai tha thứ 

một sân khấu mới được dựng lên 

bên tu viện

những người lạ đang nhảy múa

cùng ông vua và ngọn cờ hồng

búa-xua ngọn đèn lồng

treo cao

ngơ ngác

người biết 

cái lồng đèn cũng chỉ thắp cúng cho những người đã chết

còn riêng người phải sống

cuối cùng

hoa dại trong đêm cũng bỏ trốn 

trong lúm đồng tiền của người

nó hóa trang để thoát

khỏi tầm nhìn người lạ

những kẻ khai hỏa chứ không khai hóa

đang nghển cổ để xem

những sân bay mọc lên trên đỉnh núi

những trại lính mọc lên trên quả đồi

hàng ngàn người lạ tràn vào tu viện 

hàng ngàn người lạ xuất hiện 

sau ô cửa máy bay

không phải áng mây 

không phải ngọn cỏ 

họ bay xuống trong những cánh dù màu lính

mà mỗi đêm 

ngày xưa người vẫn bay lên cùng những con chim trắng 

người vẫn hát trong chiều sâu im lặng

không phải

không phải

nên người

bỏ chạy

trời ơi


nhìn những diễn viên mang vương miện ông vua


thơm mùi hoa táo trong mưa


quần áo mỏng ướt đẫm

bỏ chạy

ống tay áo của người dưới trăng lạnh

nhìn Tây Tạng lắc lư 

như rèm cửa sau ánh nắng

mặt trời sau bóng tối

nụ cười sau giả dối

tội lỗi sau tội lỗi


bỏ chạy

người biết 

mọi thứ sẽ được đốt cháy cùng với ngọn đèn lồng

khi người dám thoát khỏi sân khấu

người rón rén lấy một chiếc gương nhỏ

soi mặt những người đàn ông xa lạ

và dâm đãng 

đang thay những bộ quần áo màu xanh lá cây

thành màu đỏ

nhưng sự hóa trang khốn nạn

vẫn còn

thứ phấn son đánh lừa

như ma quỷ

người chờ đợi 

mang lại những tảng đá đánh lửa

cùng nhau xây dựng lại một sân khấu khác trên biển mây

khi chiếc máy bay 

cất cánh 

mang màu áo lính

ra khỏi thế giới màu sắc lộng lẫy 

của người

vẫn nằm trên đường băng

trên thân thể trần truồng của mình

lột bỏ những bộ quần áo hóa trang

nguyên vẹn

nỗi buồn

mơ cất cánh…


Tây Tạng

trong cơn ác mộng

của các nhà thơ, nghệ sĩ

bao giờ người cũng

xuất hiện

trong những bức tranh 

trong những bài thơ

người giận run lên 

khi bọn họ chỉ thì thầm, lén lút

người biết

các nghệ sĩ không dám thức dậy

nỗi buồn không dám diễn tả

giấc ngủ nặng nề, u mê 

khi xuất hiện của kẻ tự xưng là đấng toàn năng

nghiến răng

cho miếng ăn

ngậm miệng

bài thơ 

có thể là một con người

nhà thơ

cũng có thể con chim

con bướm

nó bay

với hai cánh tối màu đen 

một cánh trong bóng đêm

một cánh lãng quên

không như hạt giống người đã gieo

dù chưa nở hoa

nhưng hy vọng của người vẫn giải thoát

như bọn họ cố gieo tiếng ác

cho người…

các nghệ sĩ bị mù vì tham 

và đang đi trên mây

đôi khi họ lộn ngược lên cành cây

giống như những con dơi

và những chiếc lá 

bị héo

người biết 

sự kích động ngôn ngữ 

đã không còn

người biết 

các nghệ sĩ nằm im trong căn hầm ẩm ướt

khi mặt trời lặn phía sau dãy núi 

họ chỉ dám cúi


và chỉ xuất hiện

tìm kiếm thức ăn

sau đó biến mất không lăn tăn 

dấu vết


có dám kéo người ra khỏi cơn mộng du 

để tham gia băng đảng quốc doanh của họ?


giả vờ cầm ngọn đuốc trên tay

trong khi người đang soi vào mặt một con chó sói

làm nó hoảng sợ rơi xuống khe núi 

nhào lộn gãy răng

hay vẫn hung hăng

khi bài thơ không dám nói 

nên lời?

vào ban đêm, khi người không ngủ

các con dơi đã bay đi

ánh mắt nhức nhối của những người lạ

soi mói như con dơi

lộn lèo rồi

hút máu


làm thế nào có thể mang lại hạnh phúc? 

nhưng máu có thể mang lại nỗi nhục

khi hạnh phúc

như sự suy tàn của mặt trăng

đã bị bóng mây nuốt mất

sự thật

không phải con thỏ ngọc

những người lạ xấu xí

như những con dơi

thoát khỏi kiếp chuột vào lúc ánh hoàng hôn

khi họ giả vờ đi ngang qua ngôi nhà cũ của người

căn gác bếp lợp bằng da bò 

lên khói

bức tường đất mỏi

cánh cửa chật hẹp cá mòi

nhìn thấy đám đông trẻ em chơi

hồn nhiên hơn những con dơi 

vẫn bay trên đầu họ

lòng “từ tâm” của họ

lúc đó lên cơn thèm ăn

như thể bọn họ là mặt trời

nên người cười 

chết lặng

hoàng hôn đổ bóng trong ngõ

hẹp, và những con dơi phủ một lớp vàng

son, cứ vỗ cánh bên ngoài những cánh cửa đã tróc sơn 

như những gã bói toán

họ bàn mưu, im lặng

trong câu chuyện ma quái của con dơi

họ, một loại quái thai của nỗi nhớ

cách thức nhàn nhã của họ

chỉ để giết người 

ôi, Tây Tạng

bao giờ đỉnh núi 

là tu viện bình an của người? 

bao giờ

thần thánh của người quay lại?

xin các nghệ sĩ đừng hít vào hay thở ra thêm nữa 

ở trên cao khí ô-xy rất thiếu

xin đừng mở miệng như ngáp cá

như chó đá

vẫn thích quỳ bên cầu


người không tin vào bầu không khí loãng

máu đào nước lã  

chảy qua thân thể người ướt cả buổi trưa 

đã mưa cả buổi chiều

đã tiêu điều buổi tối

họ không bao giờ sưởi ấm trái tim của người 

trong đêm lạnh

nhưng họ sẽ tìm cách chạy tội

họ vẫn tìm cách thoát

họ luôn luôn chàng hảng

như bài thơ hai hàng khốn nạn 

trời ơi…

“Trong một tu viện Tây Tạng tọa lạc ở độ cao 3150 m trên cao nguyên, một hình thức giáo dục mới đang được tiến hành Chính quyền Trung Quốc gọi đó là “Cải tạo lòng yêu nước”, nhưng đối với các nhà sư thì đó là một hình thức đàn áp nghiêm trọng”

ôi chao, Tây Tạng

phủ vây

tiền, tù

tình, tội…

liệu người còn sức 

xóa tan sương mù?

ánh sáng bắt đầu kiệt sức

đang chiếu qua những bụi cây

đứng im như dáng người 

như bức tượng

như bù nhìn 

núp trên cánh đồng

mênh mông không 

lối thoát?

người mở bất kỳ một cuốn sách 

gần như tất cả các từ loại cùng với người: bỏ trốn 

động từ bỏ chạy

danh từ bốc cháy

tính từ tự thiêu

chỉ mơ hồ trạng từ khuyến khích

và đại từ kẻ lạ mắng người: phản nghịch 

những nghệ sĩ mà người không bao giờ thích

vẫn chằng chịt dây leo

khi người nheo

mắt nhớ

cứ ước mơ 

vì nếu người có sai ngữ pháp

chỉ vì họ là chấp pháp

như chó ngáp

phải ruồi

như có lần trong bài thơ người khóc

tại sao những chân đèn bằng vàng

ngọn bạch lạp người thắp đã mười ba thế kỷ

sao có kẻ muốn thổi tắt

trời ơi…

dưới ánh sáng này

nhân loại cùng với những pho tượng của các vị Thần 

đã từng nghiêng mình đáp lại 

những tiếng thánh ca 

mà quyền năng của âm thanh

một tiếng vỡ ly cũng có quyền năng thần bí

chiếc ly vỡ của người

như thủy tinh thể của con mắt nhân loại 

nhìn thấu vào cõi giới 

tiềm thức của người 

mãi mãi là quá khứ 

mãi mãi là tương lai…


Tây Tạng

đêm nay

người như một con thuyền 

nằm nghe mưa 

người có nghĩ trời sẽ lạnh thêm một lần nữa?

người không hiểu

tại sao người yên tĩnh

mà Bắc Kinh hỗn loạn?

những cánh hoa đại vẫn rơi trên sân chùa 

tít ngoài Trường Sa

tiếng chuông vẫn ngân nga



có khi người hơi mất tập trung

lúc có sợi tơ



làm đất với trời

Phật và người

hòa thành một

nhưng kẻ lạ đột nhiên thức dậy 

để nuôi giấc mơ

từ con đường hỗn loạn Dương Châu

đến Tân Cương Tây Tạng

những kẻ lạ học môn lịch sử rất “lãng mạn”

như viên đạn 

đỏ nòng

như tấm lòng 

của họ

người nghĩ

sao kẻ lạ lại quên 

không lo vét cho xong cái ao trong Tử Cấm Thành

cứ thích tìm biển sâu

tận đâu

làm người ngập đầu

nước mắt…

ôi tất cả nụ cười xin vui lòng nhắm mắt 

khi con mèo muốn hóa

thành con hổ

loang lỗ

máu tươi

Tây Tạng

con thuyền của người không muốn làm hồn ma chết trẻ


khi đêm xuống

trên ngọn cây

người nhìn

vào hồn ma

mà khuôn mặt đang giữ một hơi thở

nhẹ, người không sợ

vì người biết

những viên đạn không thể thành cơn sóng

biển là một vùng yên tĩnh

khi biển ngủ muộn 

vào đêm

lênh đênh

bên khung cửa…

người biết

Bắc Kinh cũng đáng yêu

dù sự bất mãn đang lang thang 

trong triệu triệu nỗi cô đơn

như mạng người triệu triệu dỗi hờn

như ngọn đèn lung lay trong gió

người nói, nếu bạn là con hổ

sao không dám đi tìm khu rừng

một trận đấu công bằng đích đáng

để nhân loại cùng đón mùa xuân?

sao lại chui vào mây

tít trên núi giả vờ

là cơn gió?

người nghĩ: biển, chiếc thuyền và những đám mây hình con chó

vân đẩu cũng có lúc say 

như đêm nay

con thuyền nằm nghe mưa trên tay

lịch sử như kỷ niệm

nằm chết điếng

người biết, dù vô lý

nhưng trời sẽ lạnh thêm một lần nữa…

khi không chỉ những kẻ lạ

súng gươm sáng lóa

xe tăng phát hỏa

mà cả những nhà thơ làm thuê

cũng đến, hát và gieo vần 

cho vũng máu hóa thành màu hoa

đỏ cháy

khát khao  

giãn to ra như những mao

mạch của người…

như họ vẫn tiếp tục lưu hành môn lịch sử 

cùng với đồng tiền giả 

trong túi áo có rất nhiều mảnh vá                                                                                                                    của người

trời ơi…



Tây Tạng

người sẽ sớm ngồi vững trên yên ngựa

hạnh phúc của người

đau đớn đến thiếu vắng cả niềm vui 

người không phải chỉ diễn tập 

cho một chuỗi dài vắng mặt

đại thừa?

tiểu thừa

chưa phải đã ngày xưa

như cơn mưa chưa 

tiền kiếp

rồi người sẽ

bí ẩn hơn

như cây bách tuế 

chứ chẳng lẽ 

người ngủ mãi không thức giấc?

rồi người sẽ 

một lần nữa cây bách tuế của vùng núi cao phía Bắc 

lời cầu nguyện mật ngôn 

bí ẩn ánh sáng ngũ sắc từng bao quanh người 

thà chịu chết trong các bức tường tu viện 

nhìn những kẻ lạ ngồi quanh đám cỏ 

thắp ngọn đèn dầu

mù khói

giả giọng nói

khi người đã tự thiêu 


tình yêu

một lần nữa

không chờ đến luân hồi

những vị Phật sống

là bao nhiêu kiếp trước của người?

là bao nhiêu gió thổi 

trong trái tim không phải xác chết

người giữ gìn kim cương

lấp lánh như nước mắt nụ cười

hoa tươi sau khi héo

người ly thân sau khi kết hôn

nỗi đau sau khi cưới 

niềm vui có làm người 

bật khóc?

trải qua kiếp nạn

đi qua những kẻ khốn nạn

những nhà thơ giả danh và tham lam

những kẻ lạ tham ăn và dâm đãng

những hàm râu mắm tôm thịt chó thích làm sang

hay bắt quàng để mơ làm nhân loại

như một cú thoi hay thọi

giữa xương ức

chỉ làm người bật cười 

và hơi tức 


cuối cùng người tiếp tục 

làm thơ, kể những câu chuyện cổ tích

chụp hình với máy ảnh cũ

hát bằng cây đàn

vẽ bằng màu nước

như những ao ước

đại thừa

người trở về

cưỡi ngựa bắn tên

ngồi thiền

người về

vẽ và cầu nguyện trên một quảng trường

mà ngày xưa 

những chàng sinh viên cũng như người 

phải bỏ chạy, chiếc xe tăng và những tên người máy

làm sao người kịp trốn vào mây?

sau cơn mưa

người tìm lại người yêu 

bạn bè với mọi người 

những con chó Ngao hết hoảng sợ

người trên một chuyến bay 

đêm tối, mây

và người trôi giữa những vì sao

đến khi nào, Tây Tạng?

ngón tay của người 

đã lật hàng vạn trang kinh

không nhớ hàng ngàn dặm đã bay

vạt áo như mây 

trên bầu trời

đen, sẽ thành xanh thẳm

khi mọi người đã cùng người nằm


hít thêm khí ô-xy

bầu má người hồng li ti mạch máu…

người nghĩ, những đứa con máu thịt của người

lớn lên, làm tình, kết hôn

khép lại khoảng trống trong quá khứ

tương lai của lịch sử

như tiếng chuông của ngôi chùa

tiễn biệt hoàng hôn

đánh dấu một ngày sắp tàn

thời điểm người thoát ra cái chết

trong cuộc chiến với Quỷ vương 

Tây Tạng

chưa bao giờ biết sợ

người nói: – mọi người

hãy yêu nhau 

hãy làm tình 

quán đỉnh

với nỗi đau…


Tây Tạng

khi người nhìn những kẻ lạ 

té ngã hoàng hôn 

trên quê hương của bọn họ tháng Mười 

chưa cười đã tối

những kẻ lạ đi lại bên ngoài ngôi nhà của người

cây liễu xõa tóc 

ai ngồi không khóc 

bên cửa sổ 

nhìn những người lính nghênh ngang trên phố 

đối diện ngày sắp mất

như con dơi sắp hết tầm rơi


cô đơn đêm nay, người

không nghe mưa, người biết

trời sẽ lạnh thêm một lần nữa

khi mọi thứ kết thúc 

chỉ có bài hát trôi về 

người biết hoàng hôn 

vốn không phải màu của máu

Tây Tạng

khi người treo chân dung của mình trên núi cao

căn phòng của người 

tuyết pha vào bụi 

hững câu cách ngôn mật tông 

pha vào những lời khẩu quyết

vũ trụ của người 

là nơi những vòng tròn hội tụ 

dù đã bị bắn

những hoa văn bảy màu

đã bị bắt

nơi ánh sáng

hóa thành màu vàng cho phương Nam và màu đỏ cho phương Bắc

một trăm lần mặt trời chiếu vào người 

đành bỏ lỡ

giấc mơ

người biết 

cái bóng 

luôn tìm kiếm ông chủ của nó 

trong đêm tối

vô minh

khi người buồn ngủ 

trong cánh buồm mùa hè 

con ve và con kiến

chết đói và chết rét

người vẫn ngồi 

viết bài thơ không lén lút 

người vốn ghét mùi thịt mỡ

và mùi của xương sườn 

cháy, mà không phải nướng

mùi khét 

sinh ra từ bộ ngực phẳng lì của hệ tư tưởng 

mặc bộ đồng phục ảm đạm

của trại giam 

ôi bao giờ, Tây Tạng?

những kẻ lạ 

bóp cổ nhà sư bắt bớ linh hồn

làm phụ nữ banh da nứt thịt

da thịt nàng lẽ ra để thương nhớ

giờ đã đầy dấu răng 

nàng hát

bài hát của cuộc chiến tranh

đã bắt đầu

với tà áo cà-sa thấm máu

bài hát của con cá

nằm trên thớt

khi bọn họ không ngớt



bài hát, nàng

và con cá bối rối không biết làm sao để hát 
sự im lặng để thở đã bịt chặt hai mang của nó 
khi bơi 

người không chơi 

trò hai mang

vì người cần phải ngáp

thay vì mở miệng
người nhìn chằm chằm vào những cọng rêu
uốn lượn sức mạnh của người để xanh
màu ngạt thở

như vậy 
những bài hát nào người sẽ hát
và ai dám hát?

đó là hình ảnh dòng sông
rơi thành thác
hình ảnh nhụy sen 

Đại Bi 

hay hình ảnh mặt trời 

chiếu sáng bên ngoài 

chẳng chiếu sáng bên trong

chẳng chiếu sáng bên này chẳng đến bên kia

người đành tiếp tục bơi
hai vây và hai tay

loay hoay
như mái chèo vô thanh
im lặng? 

hai mắt ngơ ngác của con cá
nhìn khuôn mặt của những kẻ lạ

hay tìm cách đổ lỗi 
chạy tội
bọn họ quay về phía bóng 
tối, dè dặt như cái chết

tưởng là đã hết

luân hồi…

bánh xe 

quay tội lỗi 
không phải câu thơ để bọn họ ẩn dụ 
như những kẻ sinh ra chỉ để giải thích cuộc đời

theo ý họ

rồi thôi…

như lần con cá đau họng 
từ cơn ho không rõ ràng 
ẩn dụ bài thơ thành mũi tên

đâm vào cổ họng 

để cơn đau thấu tim

lên bầu trời
người tha hồ tơi bời
như bài hát

sau khi người khát


đất nước ôi…


Tây Tạng 

bao giờ những chiếc lá 

là con mắt của người?

nhìn lên bầu trời

đau đớn bí ẩn không ai có thể kiểm soát 

đau đớn bí ẩn không ai chịu ngoài cuộc 

cùng với người mang Đức Phật 

về với cuộc đời

nhưng đêm nay

nơi hoang vắng này

từ Thanh Hải 

kẻ lạ đang chui vào người

bằng con đường sắt uốn éo như con rắn

phun nọc lên mây

người ngẩng đầu 

nhìn lên bầu trời 

những ngôi sao cũng đành im lặng

những cánh chuồn mong manh vẫn làm giật mình té đái cả những con ngựa 

giờ bỏ chạy khỏi con rắn uốn cong

những vòng tròn bằng thép

sự huy hoàng của những ngôi sao 

như hàng triệu bước chân của người 

đạp lên kẻ lạ

khác máu tanh lòng

vẫn muốn bám vào bàn thờ tổ phụ

thần thoại của người

đất nước ơi…

người làm thành một đứa trẻ 

ở Đại Chiêu Tự

vứt bỏ ngọn lửa

mà người từng tự thiêu

để yêu 

và không còn sợ nữa

trời ơi

người đứng 

lặng im 

sừng sững như một ngọn núi

cắn vào mây

hai tay hai cánh


từ ngọn núi

khoác chiếc áo màu cô đơn 

chờ đợi chiếc thẻ ghi tên người bằng ngà voi

được rút ra khỏi túi

ném vào cuộc hành trình kỳ lạ

bay ra thế giới


người ghét sự cho không 

miễn phí vô lý

một thứ tình cảm

cứ kiềm chế 

cho những kẻ chỉ biết giết 


nên người không thể về 

ngôi nhà bóng tối

địa chỉ cái chết 

của chính mình 


sẽ quay lại 

tại thời điểm tế lễ

làm một bài thơ 

mà không cần biết giá tiền khủng khiếp để đóng con tàu 

vừa bị đâm chìm

xuống biển 


sức chịu đựng khôn cùng

sự gian ác quá mức 

khi nào? ai đã dám vượt biên giới?

chiếc máy bay chở người bị nổ và rơi

trong đôi tai của kẻ lạ 

cứ ra vẻ bí ẩn 

nhưng thật ra bị điếc 

không nghe tiếng người và các vị thần

vẫn kêu





nhìn những kẻ lạ

đang diễn trò hai tay hai súng

bọn họ sắp phải nhìn những triều đại tuột khỏi tay

như mây


không du du

khuất núi

biết bao giờ trở lại?

sự hy sinh của người 

sẽ làm cho mặt trời 

thành ngọn lửa giác ngộ

cháy thành mây

để Trung Hoa

không phải chỉ con rồng

mà như một phần nhân loại 

bay lên trời

cùng người

và những vị thần

giải thoát…

Tây Tạng

đến khi nào nước mắt

là tình yêu của ngươi?


Tây Tạng

trên ngọn núi 

người sẽ quét lại sân chùa 

lá rơi như tiếng khóc 

đơn độc hoàng hôn 

ngắm nhìn kẻ lạ

từng rao giảng 

giờ già nua im lặng 

một mình

âm mưu mò ra biển

Tây Tạng

người là núi, thở ra lửa 

gió và mưa 

cháy và chảy trong thương nhớ

nên dù biển không phải căn phòng 

bị khóa nỗi cô đơn 

người vẫn tìm ngọn nến

một que diêm quẹt ba lần mới cháy

thắp sáng cả linh hồn 

người biết

tổ chim yến 

treo trên vách đá sự hồn nhiên bị đe dọa 

khi bọn họ trèo qua giàn giáo

chui vào

dao cạo

chim yến cheo leo vách đá

phải khóc ròng vì kẻ lạ

chỉ biết hất tổ đổ trứng

sau cơn nứng

dã man

Tây Tạng

người biết kẻ lạ khi mò ra biển

làm những con sóng 

đập thình thịch vào cái chết 

chìm sâu như lời nguyền

nhắc nhở quá khứ

những rạn san hô như bãi chông 

bạch đằng lịch sử

những kẻ lạ

chưa đủ lông đã mong đủ cánh 

núp sau thủy triều bò lên cát 

như con rùa không đẻ trứng

mà thách thức với con dao

găm bên hông tàu chiến

người biết cuối cùng

kẻ lạ sẽ té vào vực thẳm 

như những chú chim yến non mà chúng đã từng 

hất tổ



nên người tiếp tục làm thơ 

vì bài thơ, như biển, không biết sợ

vì muối mặn như máu

vì chữ nghĩa như hai vệt lông mày của chiến binh 

Tây Tạng

vẻ mặt lạnh như băng tuyết của người 

đã mất

để ánh mắt như ngọn lửa của người

không tắt

người viết bài thơ của chính mình 

tia sáng từ núi xuyên qua biển

ngôn ngữ không thể lùi

Tây Tạng

người dịu dàng chim yến

làm ngôn ngữ bài thơ không im lặng 

cả khi người bị thương 

trong ngọn lửa bốc cao 

và tiếng bom rơi làm bầu trời hơi 


những chú chim này 

sẽ bay, với hạt cỏ trong mỏ 

mỗi buổi sáng 

vòng quanh mọi người

cười như hào quang thiên thần 

nhiệm vụ của nó giữ cho các con sóng

nhịp nhàng như đồng hồ 

đếm thời gian bay đến những vì sao 

như những người yêu nhau

đếm từng bước chân trần

đẫm mùi yêu dấu

thế giới những chú chim 

là bầu trời

nơi con người tiếp giáp với thần linh 

nơi con người lắng nghe tiếng của đôi cánh 

lơ lửng trời và đất

nơi mọi người nằm mộng với ánh trăng

chiếu sáng những đám rước

lung linh

trong hòa bình

bao giờ, Tây Tạng?


Tây Tạng

đến khi nào bông lúa 

không còn là cơn tuyệt thực của người?

đến khi nào nạn đói rơi 

người bay lên trời

thành Phật?

Tây Tạng

chẳng lẽ người thích khóc 

như da thịt bị dùi cui

thích cười 

mà nụ cười người có bao giờ thiếu

người chỉ thiếu tự do

không thiếu sự thật

sự thật, không phải bài thơ múa lân 

người ghét tiếng chó tru cũng giả vờ lãng mạn

để mùa đông chờ đến mùa hè 

người chỉ còn những viên thuốc an thần

vì kẻ lạ muốn người mệt mỏi

với trò ăn gian

bọn họ tạo ra những hồn ma

treo trên xà nhà

mỗi tối

và những gã buôn thần bán thánh 

đã tới

dùng hai đầu gối

bò cả vào bài thơ 

vì kẻ lạ muốn kiểm soát luân hồi

tìm người kế vị

trong các hội nghị

hiệp thương giữa công an với kẻ giả quân vương

hiệp thương với quỷ vương 

chứ không phải những thiện thần nơi cheo leo sườn núi

lòng từ bi đá lăn, gió thổi

chim sa cá lội

qua những kiếp người

cái liềm kẻ lạ

và nhát búa của họ

đã giáng vào cửa sổ ngôi nhà của người 

làm đại bàng núi vỡ ra chuyến bay

nghị quyết vỡ ra tháng Mười

dự thảo vỡ ra bóng ma

bức tranh vỡ ra bóng tối

người vỡ ra lời kết tội 

ơi người

người biết bài thơ 

là cửa sổ mở ra thế giới

nhưng bây giờ người đành bóng tối

vì ánh sáng từ con thú màu đỏ 

đã đến, sau khi giả vờ 

bỏ đi

Tây Tạng

người không bao giờ chết

vì lưu vong là để đứng lên

để đòi lại 

để tồn tại

chứ không phải chìm trong nước mắt

Tây Tạng

như đám mây, người bay, nhìn xuống 

tuyệt vọng với cái ác 

của nhà sư kiêm công an

cơn gió kiêm vòng quanh gian dối

ngọn đồi kiêm ổ chuột 

giáo hội thành mặt trận

không phải thiên đường, người biết

sau một ngày màu đỏ sẽ thành đen 

người cầm bụng đói trên tay

trở về, nhìn bài thơ trên bàn phím 

đang chờ một cú giáng búa

xuống đầu ai đó 

với cái cớ và không cần cái cớ

không phải của ông vua

mà là kẻ tự xưng vương

bàn tay người lần tìm bài thơ

vì đến phút cuối cùng 

trước khi lưu vong

Tây Tạng, người vẫn cố 

hòa bình…

người tưởng mao là lông

nên người đã mang ngây thơ

đối đầu với sức mạnh

ôi, Tây Tạng

người kiềm chế cơn giận của mình

gương mặt thành đông lạnh 

nụ cười băng tuyết

tuyết, là lúc đất nước người không còn ánh nắng

không có vó ngựa

trong các đường phố

và ngõ hẻm chỉ còn màu đỏ Trường An 

linh hồn người liệu có khoan đủ độ sâu

như một mỏ dầu 

để kẻ lạ dù muốn liên doanh 

sẽ không nhìn thấy 

cũng như dân tộc tôi từng chết đói

từng bị tàn sát bằng mã tấu

bị thả trôi sông, bị vùi tro trấu

bị “cách mạng”, bị “vùng lên”

lúc những gã nhà thơ cúi mình lãnh thưởng trên sân khấu

bài thơ tự đứng lên

vì trước sau gì những kẻ lạ

sẽ chìm trong đám rước của tử thần

tiến tới cái chết

dân tộc tôi ở kề bên bờ biển

không phải tít trên núi cao hàng ngàn mét 

tưởng đã cách xa 

tưởng đã an bài

vẫn nhiều lần chết đi sống lại

nghe Lỗ Tấn hỏi:

– Trung Hoa ơi Trung Hoa

ăn thịt người, còn a?

Tây Tạng, chúng ta 

sẽ làm gì?

chẳng lẽ lại lưu vong

nhìn đất nước chết đói

cùng với bọn chạy rông 

lông nhông giả làm thi sĩ?

cuối cùng, chúng ta vẫn có

hai bàn tay chìa ra 

làm sợi dây nối con tim 

với Đức Phật

chúng ta biết 

vì kẻ lạ khi bị bí

khi không thể giả vờ tử tế

khi không thể lôi người dân quê 

ra che chắn

thì chúng ác, trời ơi…

Tây Tạng

người chỉ chết khi nhân loại không còn nghe tiếng thét

người chỉ chết khi nhân loại chịu đánh bạn với kẻ thù

chứ không lẽ loài người 

cứ ngồi nhìn

những ác thần vung liềm và búa

rồi giả danh nhân dân?


chứ không lẽ Trung Hoa

mặc kệ chính mình cũng đang đói

chính mình cũng đang tối tăm

dân tộc mình cũng đang gãy cánh

cứ liều lĩnh bay 

ngang qua nhân loại này

bắt mọi người phải chứng kiến vở tuồng

toàn vai diễn của công an và lính?

chứ không lẽ Trung Hoa

trong giấc mơ vật vã 

trong các linh hồn mang đầy thương tích của mình

trong cái chết vô tội của chính đồng bào mình

vẫn tiếp tục mang tử thần đi công diễn?

kể cả nếu có thêm những giọt nước mắt 

Trung Hoa có thể làm gì

cho dân tộc của mình đang chết đói 

đang bị phanh thây mổ lấy tạng

ôi, không chỉ Tây Tạng

trời ơi…

chẳng lẽ máu của chính dân tộc này không đủ

cần phải lấy thêm máu của các dân tộc khác

xào nấu thành bữa ăn

của những tên hôn quân

và đêm về hôn quần

cho những cơn nứng bất nhân

của chúng

những kẻ luôn vu cho người “nổi loạn”

nhưng người chính là cuộc giải cứu 

cho thần thánh thoát khỏi quỷ sứ

cho xót xa cúi mình trước niềm vui

cho nước mắt ngước lên cười hạnh phúc

cho tội ác bị đời đời nguyền rủa

trong ngôi nhà Vô minh

cho đóa hoa và xạc xào lá cỏ

cho thi sĩ sẽ thêu từng sợi chỉ

của ngôn từ

thành bài thơ

để lịch sử không phải chỉ toàn lời nguyền rủa 

không phải bị hủy diệt bởi làn khói và ngọn gió

hình cái nấm

làm trời cao phân rã thành hư vô

Tây Tạng

dù người là cột khói 

dù mỏng manh và chập chờn 

người đã thành con mắt thần

nhìn vào tám cõi

chỉ ra bọn quỷ vương

còn sót lại

cuối cùng

của nhân loại…

Lê Vĩnh Tài, the poet and translator born in 1966 in Buon Ma Thuot, Daklak, Vietnam. The retired doctor is still a resident of the Western Highlands and a businessman in Buon Ma Thuot.

Nguyễn Thị Phương Trâm, the blogger, poet, and translator, was born in 1971 in Phu Nhuan, Saigon, Vietnam. The pharmacist currently lives and works in Western Sydney, Australia.

By Nguyễn Thị Phương Trâm

There's magic in translating a body of work from one language to another.

Leave a comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: