INDEPENDENT JUDGEMENT IS VITAL IN LITERARY CRITICISM | Nguyễn Hưng Quốc

The composition of a literary piece of criticism demands multi-faceted conditions. Knowledge. A mind that can judge. A sharp and sensitive relationship with the arts. Capacity for expression. And, to whatever level, need one other condition: Independent judgement.

Independent judgement often mistaken for favoritism. But independent judgement is different from favoritism. Favoritism is about us. Independent judgement is about them. Favoritism aim for small returns. Independent judgement aims for bigger returns. The nature of favoritism is more specific. While the nature of independent judgement hinged on strategy. Favoritism is the failure of reason. Independent judgement is the crowning glory of a logical mind. Favoritism leans on connection and rights. Independent judgement leans on maturity and ideals.

Maturity is a standing where a critic can observe, record and assess the phenomena in literature. In an era where self-actualization is as high as the current era, what one might call “standing” does not just align with status in society or the field of educational but also with a definitive number of other theories: In regard to maturity, hence, congruent in regard to perspective; The talk of standing congruent with point of view.

But both, maturity and perspective, relate mainly to the past, and, perhaps at some small level, the present. The very ideals coveted by the critic will help them connect the past, present and future, help them overcome the past and present and head for the future.

Heading for the future, a good critic will not only enjoy the rewarded in style, but also someone who will fiercely fight for certain aesthetic ideal.

The fierce nature in the fight will make their work, in term of genre, easily attain the vivid colour in the duel of a pen; in term of ideal, easily seen as too extreme; in terms of result, easily cause division among the rank of writers.

Nothing is considered as unnecessary: The nature of the duel of the pen blows vitality and vigour into the writer’s voice; the extreme, provocative nature that inspires humanity to reach for the infinite; and the nature of division separates true writers from the chaotic nonsense of the mass, like one of many early conditions used to build a professional literary foundation.

Independent judgement is vital to all critics. Without the independent judgement, thought to be objective, the critic tails the mass as a mere slave to tradition. They might be great entertainers; but what they entertain only strengthens what everyone already knows. Pacing the backyard of know-how, they will with ease receive the exploding applause, but the kind of applause that will send them toward the realm of oblivion.

Independent judgement is vital to a critic. Since the nature of creativity and the degree of fierceness in having an independent point of view will be one of many main criteria used to rate the stature of a critic.

Would you rate this book as a good read?

— Easy, nothing to it!

Would you rate the author as a good writer?

— Just as easy, nothing to it!

Substance supports what is deemed “good”.

And what actually support what is deemed “good” is actually an independent judgement.

The last victory of a critic is the victory over the independent judgement that he has been chasing. A victory over independent judgement is the faith and the way, there, the individual aptitude and the mass unite; the aptitude of the critic and the aptitude of creativity unite.

The last victory.

And, like all the other fields, in literature, the last victory is truly the one and only victory.

PHÊ BÌNH CẦN CÓ CHỦ KIẾN

Đoạn văn dưới đây tôi viết đã lâu, dễ đã trên 20 năm và được đăng trên tờ báo mạng Tienve.org, nhưng không hiểu sao tôi lại quên bẵng mất, không đưa vào bất cứ cuốn sách nào cả. Nay, đọc lại, thấy vẫn thích. Nên post lại cho vui.

September 12, 2026

***

Để viết phê bình, cần có nhiều điều kiện. Kiến thức. Óc phán đoán. Sự nhạy bén trong nghệ thuật. Khả năng diễn đạt. Và, đến trình độ nào đó, cần thêm một điều kiện khác nữa: chủ kiến.

Chủ kiến thường dễ bị lẫn lộn với thiên vị. Nhưng chủ kiến khác thiên vị. Thiên vị vì mình. Chủ kiến vì người. Thiên vị nhắm đến cái lợi nhỏ. Chủ kiến nhắm đến những cái lợi lớn. Thiên vị có tính chất cụ thể. Chủ kiến gắn liền với một tầm nhìn mang tính chiến lược. Thiên vị là sự thất bại của lý trí. Chủ kiến là sự đăng quang của óc lý luận. Thiên vị dựa trên tình cảm và quyền lợi. Chủ kiến dựa trên lập trường và lý tưởng.

Lập trường là chỗ đứng từ đó nhà phê bình nhìn nhận và đánh giá các hiện tượng văn học. Trong thời đại tự giác hoá cao độ như thời đại ngày nay, cái gọi là “chỗ đứng” ấy không phải chỉ gắn liền với vị thế xã hội hay môi trường giáo dục mà còn gắn liền với một số lý thuyết nhất định nào đó: Nói đến lập trường, do đó, cũng đồng thời là nói đến quan điểm; nói đến chỗ đứng cũng đồng thời là nói đến cách nhìn.

Nhưng cả hai, lập trường và quan điểm, đều chủ yếu thuộc về quá khứ, và, có lẽ với mức ít hơn, hiện tại. Chính cái lý tưởng mà nhà phê bình ôm ấp sẽ giúp hắn nối liền quá khứ, hiện tại và tương lai, giúp hắn vượt khỏi quá khứ và hiện tại để vươn tới tương lai.

Hướng tới tương lai, nhà phê bình giỏi không phải chỉ là một kẻ thưởng ngoạn sành điệu mà còn là người quyết liệt tranh đấu cho một lý tưởng thẩm mỹ nhất định.

Tính chất quyết liệt trong tranh đấu làm cho tác phẩm của hắn, về phương diện thể loại, dễ có màu sắc bút chiến; về phương diện tư tưởng, dễ bị xem là xem là cực đoan; về phương diện hiệu quả, dễ gây phân hoá trong hàng ngũ những người cầm bút.

Không có điều gì là không cần thiết cả: Tính chất bút chiến thổi sinh khí và hùng khí vào giọng văn; tính chất cực đoan khiêu khích ước muốn vươn tới cái vô tận ở con người; và tính chất phân hoá tách những người cầm bút thực sự ra khỏi đám đông chữ nghĩa láo cháo và bát nháo, như một trong những điều kiện đầu tiên để xây dựng một nền văn học chuyên nghiệp.

Nhà phê bình nào cũng cần có chủ kiến. Không có chủ kiến, tưởng là khách quan, nhà phê bình chỉ làm nô lệ cho truyền thống và theo đuôi quần chúng. Hắn có thể diễn đạt hay; nhưng cái hay ấy chỉ nhằm củng cố những điều mọi người đã biết. Quanh quẩn trong sân chơi của những cái-đã-biết, hắn rất dễ nhận được những tràng pháo tay, nhưng đó là những tràng pháo tay tống tiễn hắn vào cõi quên lãng.

Nhà phê bình phải có chủ kiến. Chính tính sáng tạo và độ quyết liệt trong chủ kiến sẽ là một trong những tiêu chí chủ yếu để đo lường tầm vóc một nhà phê bình.

Đánh giá cuốn sách này hay ư?

— Chuyện nhỏ!

Đánh giá tác giả kia viết hay ư?

— Cũng chỉ là chuyện nhỏ!

Cái lớn nằm ở đằng sau cái gọi là “hay” ấy.

Và đằng sau cái gọi là “hay” ấy chính là chủ kiến.

Chiến thắng cuối cùng của một nhà phê bình là chiến thắng của cái chủ kiến mà hắn theo đuổi. Chiến thắng của chủ kiến là chiến thắng của một niềm tin và của một khuynh hướng, ở đó, tài năng cá nhân và tập thể nhập làm một; tài năng phê bình và tài năng sáng tạo cũng nhập làm một.

Đó mới là chiến thắng cuối cùng.

Và, cũng giống như mọi lãnh vực khác, trong văn học, chỉ có chiến thắng cuối cùng mới là chiến thắng thực sự.