Sydney, Australia February 26, 2025
Để tìm lối ra cho cái tình thế tuyệt vọng này, khi cơn say của lực lượng MAGA vẫn lờ lững nối dài, chúng ta cần quay sang Đông y, từ y lý kinh điển đến những giai thoại, những hư cấu trong tiểu thuyết chương hồi.
Nên làm như thế bởi Tây y, dẫu đã có bảy năm với The Dangerous Case of Donald Trump: 27 Psychiatrists and Mental Health Experts Assess a President, mà vẫn thất bại, để y hồi sinh với quyền lực còn dữ dội hơn. [1] Nên làm như thế bởi, không thành công thì cũng được… thảnh thơi. Có làm như thế thì mới có cơ may thư giãn đôi chút giữa cái thời mà, hễ bật ti vi lên là lại bực bội tắt ngay để khỏi chửi thề trước mặt con cái, để khỏi phẫn nộ hay buồn nôn khi chứng kiến sức phá hoại của y. Y tung ra một “chiến lược” là kẻ thù của nền dân chủ xoa tay cười thầm. Y đi một nước cờ chính trị là thế giới tự do lún vào một vị thế chông chênh hơn, nguy hiểm. Và mỗi lần y mở mồm dạy khôn hay vạch lối, là mỗi lần trí tuệ loài người bị sỉ nhục.
Nếu sự hồi sinh của y thuộc về độ ăn khách của chủ nghĩa dân túy thì điểm mấu chốt nằm ở chữ “túy” và, do đó, tôi lại nghĩ ngay đến một bài thuốc của Hải Thượng Lãn Ông. Nhưng để sáng tỏ vấn đề thì tôi phải nhắc lại một câu chuyện cũ vào cuối năm 2016, khi về thăm quê, giữa lúc hầu như cả nước xôn xao vì y. Một người quen ở Đà Nẵng, vừa chào hỏi xong, đã dí tôi vào dòng thời sự: “Nghe nói chủ nghĩa dân túy xuất phát ở nước Nga phải không chú?”.
Thì không chỉ tại Nga mà cả tại Mỹ vào cuối thế kỷ 19 và, đến nửa đầu thế kỷ 20, loan ra khắp nơi, như dịch, mà, trong đó, “thành công” nhất là ở Đức vào năm 1933 với tên đại đồ tể Adolf Hitler. Giải thích qua loa, tôi còn nói thêm: Hà tất phải nói chuyện xa xôi, bác nhìn lại Đà Nẵng của mình mấy năm trước thôi, trào Nguyễn Bá Thanh, đó cũng là chính trị dân túy. Y bán đất cho nước ngoài, bán cả những vị trí chiến lược cho Trung Quốc. Y xây dựng những công trình sướng mắt nhưng khiêm tốn trong ý nghĩa phát triển kinh tế. Y trích tiền lẻ lì xì dân nghèo, thưởng lớn cho học sinh giỏi. Y nhắm những chỗ dân “ngứa” mà “gãi”, thật mạnh, chữi như tát nước vào mặt những giám đốc các sở ngành làm dân chán nhất, giận nhất. Y không tạo nên một nền tảng phát triển bền vững mà chỉ làm xiếc với sự hào nhoáng bên ngoài bằng tiền bán chác tài nguyên trong khi đẩy đất nước vào vị thế nguy hiểm hơn về mặt an ninh. Nhưng y biết làm người bình dân của thành phố sướng cái con mắt, đã cái lỗ tai, và nở cái lá gan. Và họ “say” y như say rượu,
Đó chính là thứ chính trị mà Tây phương gọi là “populism” — “chủ nghĩa bình dân” — mà chúng ta nhại theo Tàu là “chủ nghĩa dân túy” (民醉主义). “Túy” (醉) có nghĩa là say với những “biến tấu” mà Đào Duy Anh đã liệt kê trong Hán Việt Từ Điển như “túy cuồng”, là “say rượu đến phát cuồng”; “túy hương” là “cảnh giới trong khi say rượu”’; “túy khách” là “người hay uống rượu” v.v. Và đám MAGA quân hăng máu kia, trông có khác nào những “túy khách” say cuồng trong cái “túy hương” về một nước Mỹ “vĩ đại” mà y vẽ vời?
Nhưng đó cũng là điều mà nhà thơ Trần Vàng Sao, trong “Người đàn ông 43 tuổi nói về mình”, thổ lộ:
nói thật lúc này tôi muốn được say rượu
họa may thấy một đồng thành ba bốn đồng
Thường, người ta say là để thoát ly khỏi cái thực tế mình ngán tới tận cổ. Nhưng càng lún sâu vào cái “túy hương” đó thì càng nghiện, càng khó dứt ra mà, theo Hải Thượng Lãn Ông, chỉ có thể thực hiện bằng cách làm cho sợ cả cái sự say. Thích thì cứ cho say nhưng phải say sao cho tởn tới già, phải biến cái cơn phê “một đồng thành ba bốn đồng” thành cơn ác mộng. Mà muốn có một trận say ác liệt như thế thì phải có một thứ rượu thật ác ôn và, do đó, phải có một thứ men cực kỳ ác nghiệt. Nghe thì máu me nhưng, thực ra, lại rất đơn giản, chỉ có điều là hơi tởm: trộn vào đó mớ… phân heo nái già. [2]
Bây giờ thì thứ “túy hương” mang tên Make American Great Again bắt đầu váng vất mùi… nái già. Xưa, họ say là để thấy “một đồng thành ba bốn đồng” nhưng “túy hương” này chỉ trở thành hiện thực với giới tinh hoa với chính sách giảm thuế. Còn họ, bình dân hay trung lưu, bất quá chỉ là con tốt đen bị phỉnh phờ và trước mắt là một hiện thực phũ phàng với một tương lai đói rách hơn, bệnh tật và dốt nát hơn khi các chương trình xã hội, y tế và giáo dục bị cắt giảm không thương tiếc để bù vào tiền giảm thuế cho giới siêu giàu. “Ba bốn đồng” trong mơ, rồi ra, sẽ chỉ trơ lại có mấy mươi xu, thậm chí chỉ vài xu hay không còn, mất sạch!
Còn hắn? Để chẩn bệnh thì yếu tố đầu tiên mà những thầy thuốc Đông y chú ý phải là “bì mao”, như Nội kinh, bộ sách kinh điển của họ, đã nhấn mạnh:
“Thiện trị giả, trị bì mao, kỳ thứ trị cơ phu, kỳ thứ trị cân mạch, kỳ thứ trị lục phủ, kỳ thứ trị ngũ tạng.”
Nghĩa là thầy thuốc giỏi chữa trị khi bệnh mới thấm vào da lông. Thứ hạng kém hơn thì đợi khi bệnh thấm vào cơ bắp, lục phủ, ngũ tạng. Như thế thì, nến chẩn bệnh cho hắn, cái mà giới thầy thuốc Đông y phải chú ý đầu tiên là “bì mao”, tức cái chòm lông vàng trên chỏm da đầu.
Tôi phải nói ngay rằng việc mang ngoại hình người khác ra diễu là điều tuyệt đối không nên nhưng đây là… y lý. Vả lại, Đi với ma mặc áo giấy, với kẻ chuyên xỉa xói sự bất hạnh hay tàn tật của người khác như y, sao chúng ta không có quyền áp dụng nguyên lý của cả Đông y lẫn Tây y là “dĩ độc trị độc”? Mặt khác, nếu Vũ Trọng Phụng từng tạo nên một nhân vật bất tử là “Xuân tóc đỏ” thì, ở đây, chúng ta cũng có thể bàn về một kẻ mà cả ngàn năm sau người Mỹ còn phải nhắc tên như một bài học không thể lập lại nên, do đó, việc lan man về một “Xuân tóc vàng” cũng chẳng có gì là quá lời.
Mà về cái mái tóc mong manh mày vàng này thì y, như đã tự thú, mỗi ngày phải mất hơn một tiếng đồng hồ để… bảo trì. Xịt keo chải tới. Lại xịt keo, chải lui. Xịt chải và chải xịt bao bận như thế và, mỗi ngày, y đều đặn “hành lễ” với mái tóc như một nghi thức tôn giáo thiêng liêng. [3] Có quý cái “cấu trúc tóc” mong manh trên đầu như vậy nên, khi cần, y có thể viện dẫn từ ông trời đến chính quyền Mỹ và, thậm chí sự yếu kém của công nghiệp Mỹ mà biện bác.
Như năm 2018, trong chuyến khi công du nước Pháp khi y, vào phút cuối, đột ngột hủy bỏ chương trình tưởng niệm tử sĩ Mỹ tại nghĩa trang Aisne-Marne American Cemetery ở ngay sát Paris viện lý trời mưa, trực thăng không bay được mà Mật Vụ không lái xe được. Nhưng, như báo chí Mỹ đã phanh phui, đó chỉ là trận mưa phùn rất nhỏ, trực thăng hay xe đều dư sức hoạt động, chỉ là mái tóc mong manh của y không đủ sức chịu đựng, có thể bẹp dúm dưới những hạt mưa bụi rây rây. [4] Xem ra, việc tri ân những người con của nước Mỹ bỏ mình trong Đệ nhất thế chiến không thể sánh với “độ phồng” của mái tóc mà y tốn bao nhiêu công sức để bảo trì.
Như thế, American First, cái khẩu hiệu y hằng kêu gào đã bị đẩy lùi, nhường bước cho My Hair First và sự thể, dưới cái nhìn Đông y, không chỉ là “bì mao” mà là một thứ tâm bệnh, đã ăn sâu vào tâm não.
Tôi nhớ lại một “khám phá khoa học” trên Nhân dân nhật báo của Trung Quốc ngày 27/6/2001, theo đó thì 5000 năm trước, người Trung Quốc đã biết giải phẫu não, “thành công tốt đẹp”. Tin cho hay đó là kết quả nghiên cứu từ hộp sọ thuộc di chỉ của văn hóa Đại Vấn Khẩu (Dawenkou), phát hiện tại Sơn Đông (Shangdong) vào năm 1995. Trên đỉnh sọ, ở phía sau, bên phải, có một cái lỗ rộng với một vòng cung hoàn hảo mà kết quả phân tích cho thấy có những vết xước do dao bén tạo thành nên, đây, có thể hiểu, là một cuộc giải phẫu não. [5]
Báo đảng nói thì chỉ có ngu dân tin và đây, phải chăng, là một tin “điển hình” giữa cái thời đề cao văn minh Trung Hoa nhằm thổi bùng tinh thần Đại Hán? Nó, phải chăng, cũng giống như những khám phái “khảo cổ học” thực hiện ở Hoàng Sa hay vài hải đảo Trường Sa đã cướp của Việt Nam nhắm chứng tỏ “chủ quyền lịch sử”? Tuy nhiên chúng ta đang bàn chuyện khác và, ở đây, tin trên lại làm thiên hạ, cả báo chí Anh ngữ, bàn tán về cuộc giải phẫu pha trộn thực hư của Hoa Đà (Hua Tuo) với Tào Tháo (Cao Cao).
Đọc Tam Quốc Chí của La Quán Trung ai cũng biết chuyện này nhưng đây là tiểu thuyết lịch sử chứ không phải lịch sử. Lịch sử ghi nhận Tào Tháo là một nhân vật thao lược, kinh bang tế thế và, cũng như bất cứ ai khác, ông ta cũng có những cái xấu xa của mình nhưng không đến độ quá xấu dưới ngòi bút của họ La, kẻ luôn tô hồng Lưu Bị. Lịch sử ghi nhận Hoa Đà qua đời từ năm 208 nhưng, mấy năm sau đó, trong tiểu thuyết trên, danh y này lại sống chỉ để vẽ vời một huyền thoại cho Quan Công: vừa nhậu vừa đánh cờ, “cười nói như không” trong lúc Hoa Đà mổ vai ra nạo chất độc do tên bắn. Lịch sử ghi nhận chuyện Hoa Đà trị bệnh đau đầu kinh niên cho Tào Tháo nhưng La Quán Trung vẽ vời việc Hoa Đà phán rằng bệnh của Tào đã “hết thuốc chữa”, cần phải cưa sọ ra rồi nạo cho hết chất độc bên trong, khiến Tào Tháo nỗi giận, ra lệnh tống giam.
Chuyện hư cấu của người xưa có thể áp dụng cho người nay, với chứng bệnh thể hiện ngay ở “bì mao” và sâu bên dưới lớp “bì”, đâu chừng nửa tất? Có thể cưa sọ ra để rửa sạch những thứ dơ, thứ độc? Và cả những con nhang của cuộc lên đồng tập thể mà, bất kể cái mùi nái già đã sộc đến tận cổ, vẫn tiếp tục lảm nhảm như chưa có gì khác diễn ra?
Họ khiến tôi nhớ lại những lời miệt thị, mắng chửi hay mỉa mai từng nghe thời đi học, thời ra đời tập tành làm người, vào nửa đầu thập niên 1980. Học kiến thức mà kém quá thì, thường, bị xem là “mất căn bản” nhưng, đó đây, vẫn còn có thứ hạng kém đến độ, theo một ông thầy ác khẩu của tôi, là “không có căn bản để mà mất”. Học làm người cũng vậy, khi bị xếp vào thành phần bị xã hội rút phép thông công, không thể tiếp tục việc học ở mức cao hơn, cũng không thể có một công việc chính thức hay, nói cách khác, là sống “lưu vong” ngay trên quê hương mình. Tuổi trẻ tràn đầy những ước mơ nhưng xao xác, hoang mang với một tương lai bất định, không ít người cùng trang lứa đã tập tành tìm quên trong hơi rượu, thở ra rặt một giọng chán đời, thất chí. Nhưng để “thất chí” thì, đầu tiên, là phải có “chí”, nghĩa là phải hình dung rõ ràng ở mình một vị trí cao đẹp hơn, trong một môi trường xã hội cũng cao đẹp hơn, và phải nỗ lực hết mình cho mục tiêu đã chọn ấy. Đó không phải là việc dễ dàng nên, đó đây, trong những giọng điệu u sầu cái sự “thất chí”, vẫn lẫn lộn thứ hạng “không có chí để mà thất”.
Và cái lực lượng MAGA hiện tại, từ tớ đến thầy. Răm rắp tin vào tên dối trá kinh niên, dối trá không biết ngượng, dối trá cực kỳ phản trí thức thì đó, về nhận thức chính trị, hoàn toàn là thứ “không có căn bản để mà mất”. Mà không một người có “chí” nào lại có thể khiến đất nước mình tệ mạt hơn, trọc phú hơn, lý tài hơn, phản dân chủ hơn. Chỉ cần nhìn vào cái cảnh vừa bán đứng Ukraine cho Nga, vừa ra giá mặc cả tài nguyên với Ukraine, vừa vu khống nhà lãnh đạo nước này thôi thì, từ thầy đến tớ, cũng cùng thứ hạng ấy, cũng là “không có chí để mà thất”.
Không có “chí” để “thất” nhưng, ít ra, như một MAGA hạng thầy, nhất định y cũng sẽ lưu lại những di sản nào đó và, từ góc nhìn của Đông y, tôi lại nghĩ đến câu chuyện khác của Hoa Đà.
Hoa Đà bị Tào Tháo tống giam và, nhờ danh tiếng, được viên cai ngục biệt đãi. Tri ân, Hoa Đà tặng viên cai ngục toàn bộ những ghi chép về y thuật nhưng, do sợ liên lụy, người vợ đầu óc hẹp hòi đã thảy hết vào bếp lửa để ông chồng, khi phát hiện ra, thì đã quá muộn, chỉ có thể vớt vát được mấy trang cuối mà, éo le thay, chỉ là những trang hướng dẫn cách thiến lợn, thiến gà.
Với kẻ xem việc nước và thế giới như một giao dịch địa ốc, cái di sản để lại chắc cũng “éo le” như thế. Y làm nhiều chuyện động trời. Y xáo trộn cân bằng địa chính trị toàn cầu. y bao che những nước mạnh và a tòng với bọn độc tài. Y chèn ép những nước yếu và vu khống, nhục mạ, o ép những nhà lãnh đạo dân chủ. Hình ảnh y để lại cho đời sau, như một con người, sẽ khơi dậy lên những câu hỏi như thế nào?
Đời sau, với những kỹ thuật thần kỳ, có lẽ, sẽ nhìn vào đây như là thứ người nên được “can thiệp sớm” để tốt hơn, cho riêng y và cho đời? Nghĩa là nếu những chuyện giả tưởng như The Terminator mà thành hiện thực thì, có lẽ, thế hệ hiện tại đã đi ngược thời gian mà can thiệp sớm với những trang viết bị cháy sém của Hoa Đà. Để thế giới ngày nay yên bình và tử tế hơn thì, ít ra, từ hơn 60 năm trước, thế hệ hiện tại đã, như phim, cử điệp viên đi ngược thời gian để đè y ra mà “can thiệp sớm” bằng con dao thiến lợn.
Một cuốn phim như thế, dẫu vũ khí chính chỉ là con dao thiến lợn nhẹ nhàng, cũng sẽ vô cùng hấp dẫn với những pha rượt đuổi vừa nghẹt thở, vừa đầy chất hoạt kê do bản năng sinh tồn với khả năng ăn vạ của con mồi. Mà cảnh hành động cũng đầy bạo lực và máu me khi con dao thiến lợn phải làm khá nhiều việc hầu như cùng một lúc, từ trên xuống dưới. Đầu tiên là thiến cái bộ não hay nghĩ bậy. Sau là thiến cái miệng và cái lưỡi hay nói bậy. Xong rồi thì mới dí dao vào phần giữa, cái chỗ hay chơi bậy, chơi bạ mà, theo cáo buộc mới nhất, chính là lý do khiến y trở thành con tin, phải làm gián điệp cho Nga… [6]
Tham khảo:
1. Bandy X. Lee (2017) The Dangerous Case of Donald Trump: 27 Psychiatrists and Mental Health Experts Assess a President, Thomas Dunne Books
2. Dùng phân heo nái già trộn với men, rượu cất ra sẽ khiến người uống sợ tới già. “Bài thuốc” này tôi đọc từ một trước tác của Lê Quý Đôn, thuật lại theo trí nhớ.
3. 
https://www.politicalflare.com/…/trump-says-it-takes…/
4. https://www.theatlantic.com/…/trump-americans…/615997/
Nguyễn Hoàng Văn, born in 1965, Vietnam. The writer, journalist and essayist currently resides in Western Sydney, Australia.
Nguyễn Thị Phương Trâm 